Birokratski aparat je rak koji razara cijeli ekonomski sistem Bosne i Hercegovine. Ovo je ocjena Evropske unije i Evropske komisije koje kod vlasti BiH i u BiH insistiraju na kresanju javnog sektora kao jednog od ključnih rješenja za izlazak države iz političke i ekonomske krize, piše Dnevni list.
Plate iz budžeta
Preciznih podataka nema, a prema procjenama u javnom sektoru na svim razinama zaposleno je oko 200.000 ljudi. Inače, javni sektor obuhvata sve institucije zakonodavne, izvršne i pravosudne vlasti, javnu upravu i sve djelatnosti u kojima država, entiteti, kantoni i opštine imaju nadležnosti na temelju zakonskih i vlasničkih prava. Jednostavna matematika pokazuje da gotovo svaki četvrti zaposleni u BiH prima platu iz budžeta.
Godišnje to iznosi oko 3,2 milijarde maraka. I to nije sve – plate zaposlenih u javnom su za oko 40 odsto veće nego u privredi. Na tu nelogičnost odavno ukazuje Evropska komisija i takav odnos ocjenjuje zastrašujućim i neprihvatljivim, uz zahtjev da se hitno mijenja. Opšta je ocjena da su vlasti namjerno stvorile glomazan birokratski aparat kako bi omogućile zapošljavanje svojim miljenicima, rodbini i prijateljima i kako bi političke stranke imale osiguranu glasačku mašineriju na lokalnim i opštim izborima.
Prema svim relevantnim analizama, ovog trenutka u javnom sektoru višak je 30 odsto zaposlenih odnosno oko 60.000 službenika. Kako bi se to dovelo u kakvu takvu normalu, Evropska unija i Evropska komisija uporno zahtijevaju smanjenje javnog sektora, odnosno javne potrošnje s objašnjenjem da glomaznost administrativnog aparata vodi BiH u ekonomski sunovrat i bankrot. Ove godine, javna potrošnja „poješće“ 14 milijardi maraka, uključujući i otplatu dugova.
Zaduživanje i bankrot
Međutim, istinske reforme javne uprave nema iz dva razloga – jedan je što se vlasti plaše pobune činovnika, a drugi što znaju da bi smanjenje administracije na izborima donijelo smanjenje broja glasova političkim strankama na vlasti.
Činjenica da je privreda uništena, one koji su vladali i vladaju puno ne uzbuđuje i zato umjesto ozbiljnih rezova uglavnom pribjegavaju „vatrogasnim mjerama“ – moratorijem na zapošljavanje u javnom sektoru i zamrzavanjem plaća. Od toga nema posebne koristi utoliko više što se u privredu ne ulaže nego se ono ostavlja da stenje pod teretom dugova, nelikvidnosti i uopšte odnosa države i vlasti.
Statistika kaže da je prosječna plata u BiH oko 840 maraka, ali ne kaže da je to zbog visokih plata u javnom sektoru – u realnom one iznose oko 500 maraka. Takve mizerne, neredovne i potpuno nesigurne platee razlog su što je kupovna moć građana nikakva, zapravo potražnja je tanka pa vlasti njen rast jedino vide od zaposlenih u javnom sektoru. Čak 64 posto bruto društvenog proizvoda (BDP) ide na finansiranje javnog sektora i to je neizdrživo.
Ovo tim prije i više što se budžetski deficiti rješavaju novim zaduživanjem kako bi se prije svega isplatile plate zaposlenih u javnom sektoru. Ekonomski eksperti saglasni su da će BiH potpuno bankrotirati ukoliko nastavi da se svake godine zadužuje za po 750 miliona maraka kako bi pokrila rupe u budžetu, a pri tome ništa ne investira u privredu i zapošljavanje.
Ocjenjuju da je, uz apsolutnu političku nesigurnost, to ključni razlog što inostrani investitori zaobilaze BiH. Istovremeno, njihove inicijative i prijedlozi da se plate u javnom sektoru vežu za plate u privredi ostaju bez ikakvog odjeka. „Nije bilo napretka u reformi javne uprave, javni sektor je i dalje politiziran, a mehanizmi za njegovu efikasnost i koordinaciju nisu uspostavljeni“, kaže se u izvještaju Europske komisije o BiH za 2015. godinu.
